Lựa chọn pháp luật áp dụng đối với tranh chấp trọng tài quốc tế

Tranh chấp Trọng Tài quốc tế

Việc xác định luật áp dụng là một yếu tố quan trọng quyết định quá trình giải quyết tranh chấp ngoài hệ thống Tòa án. Khác với Tòa án, nơi luật pháp của một quốc gia cụ thể thường chiếm ưu thế, trọng tài mang đến cho các bên sự linh hoạt trong việc chọn luật áp dụng cho thỏa thuận trọng tài của các bên tranh chấp.

Thông qua bài viết này, BLawyers Vietnam sẽ trình bày khái quát về vấn đề lựa chọn pháp luật áp dụng khi giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại quốc tế.

1. Luật do các bên lựa chọn

Quyết định về luật áp dụng đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp trong trọng tài thương mại. Sự đa dạng của nội dung tranh chấp thương mại thường dẫn đến việc lựa chọn các nguồn luật pháp phù hợp khác nhau.

Theo Luật Trọng tài thương mại năm 2010 (“LTTTM 2010”), đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, Hội đồng trọng tài (“HĐTT”) áp dụng pháp luật do các bên lựa chọn; nếu các bên không có thỏa thuận về luật áp dụng thì HĐTT quyết định áp dụng pháp luật mà HĐTT cho là phù hợp nhất.

Tuy nhiên, LTTTM 2010 cũng quy định là nếu các bên đã lựa chọn pháp luật của một quốc gia cụ thể, trọng tài sẽ phải tuân theo quy định của luật đó trong việc giải quyết tranh chấp. Quá trình này có thể phức tạp khi khái niệm “pháp luật” không rõ ràng về nội dung và phạm vi. Các bên có thể lựa chọn giữa luật quốc tế, luật quốc gia, hoặc thậm chí là các nguyên tắc pháp luật quốc tế đã được chấp nhận rộng rãi. Ngoài ra, LTTTM 2010 cũng đặt ra vấn đề về việc liệu luật áp dụng có bao gồm quy phạm xung đột hay không, và liệu nó chấp nhận dẫn chiếu hay không. Điều này trở nên quan trọng khi tranh chấp được giải quyết tại Tòa án Việt Nam, nơi mà thẩm phán có thể từ chối chấp nhận dẫn chiếu.

Theo quy định pháp luật Việt Nam về thương mại, các bên trong giao dịch thương mại có yếu tố nước ngoài được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế nếu pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế đó không trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Bên cạnh đó, pháp luật dân sự Việt Nam cũng không cho phép các bên trong quan hệ dân sự áp dụng, dẫn chiếu pháp luật nước ngoài hay tập quán quốc tế trong trường hợp hậu quả của việc áp dụng trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Từ các căn cứ nêu trên, có thể thấy rằng tuy các quy định của LTTTM 2010 đã mở ra khả năng cho sự linh hoạt và sự tự do cho các bên trong quan hệ tranh chấp thương mại quốc tế trong việc quyết định luật áp dụng giải quyết tranh chấp, nhưng cũng đồng thời không quy định về việc không được áp dụng luật giải quyết trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Trong trường hợp các bên trong quan hệ tranh chấp không lựa chọn luật áp dụng, HĐTT sẽ quyết định áp dụng luật mà HĐTT cho là phù hợp nhất để giải quyết tranh chấp thương mại.

2. Luật do HĐTT xác định

Theo LTTTM 2010, HĐTT có thể tự mình quyết định áp dụng luật hoặc các quy tắc pháp luật mà họ cho là phù hợp nhất, không bị ràng buộc bởi quy phạm xung đột của các quốc gia liên quan. Tuy nhiên, do LTTTM 2010 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành không quy định cụ thể thế nào là luật “phù hợp nhất”, khiến nguồn luật có thể áp dụng không được giới hạn rõ ràng. Vì vậy, việc HĐTT quyết định lựa chọn áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp diễn ra khó khăn và khó dự đoán cho các bên trong quan hệ tranh chấp.

Tuy nhiên, theo pháp luật dân sự Việt Nam về hợp đồng có yếu tố nước ngoài quy định pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng được áp dụng khi các bên không lựa chọn pháp luật áp dụng. Cụ thể, pháp luật được coi là có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng bao gồm:

  1. Pháp luật của nước nơi người bán cư trú nếu là cá nhân hoặc nơi thành lập nếu là pháp nhân đối với hợp đồng mua bán hàng hóa;
  2. Pháp luật của nước nơi người cung cấp dịch vụ cư trú nếu là cá nhân hoặc nơi thành lập nếu là pháp nhân đối với hợp đồng dịch vụ;
  3. Pháp luật của nước nơi người nhận quyền cư trú nếu là cá nhân hoặc nơi thành lập nếu là pháp nhân đối với hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng hoặc chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ;
  4. Pháp luật của nước nơi người lao động thường xuyên thực hiện công việc đối với hợp đồng lao động. Nếu người lao động thường xuyên thực hiện công việc tại nhiều nước khác nhau hoặc không xác định được nơi người lao động thường xuyên thực hiện công việc thì pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng lao động là pháp luật của nước nơi người sử dụng lao động cư trú đối với cá nhân hoặc thành lập đối với pháp nhân;
  5. Pháp luật của nước nơi người tiêu dùng cư trú đối với hợp đồng tiêu dùng.

Trên cơ sở xác định pháp luật có mối liên hệ gắn bó nhất, các bên trong quan hệ có thể dễ dàng xác định được pháp luật được áp dụng trong trường hợp tranh chấp. Do đó, theo chúng tôi LTTTM 2010 và các văn bản hướng dẫn nên bổ sung quy định về luật phù hợp nhất, tương tự như các trường hợp xác định luật áp dụng giải quyết tranh chấp hợp đồng có yếu tố nước ngoài trong Bộ luật dân sự 2015 nêu trên đây.

Luật áp dụng trong trọng tài quyết định tính chất của tranh chấp và hướng dẫn quyết định của trọng tài. Việc chọn luật áp dụng là quyết định chiến lược quan trọng trong soạn thảo điều khoản trọng tài, giúp định hình quá trình giải quyết theo nhu cầu và cơ chế cụ thể. Sự rõ ràng về luật áp dụng đảm bảo quá trình giải quyết tranh chấp trọng tài diễn ra mạch lạc và hiệu quả.

Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý về nội dung trên, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ consult@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.

Ngày: 13/6/2024

Người viết: Thái Bùi

blawyersvn-cta-image

Yêu cầu tư vấn luật miễn phí

Vui lòng gọi cho chúng tôi hoặc điền vào mẫu đơn bên dưới. Chúng tôi sẽ phản hồi bạn trong vòng 24 giờ đồng hồ.

This field is for validation purposes and should be left unchanged.