Thành lập trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Việt Nam: 05 vấn đề cần lưu ý từ đầu năm 2026

Từ ngày 01/10/2025, Luật số 93/2025/QH15 về Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (“Luật KHCN&ĐMST”) chính thức có hiệu lực, tạo ra khuôn khổ pháp lý mới và tương đối toàn diện cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Đây được xem là một trong những bước đi quan trọng của Việt Nam trong chiến lược thu hút đầu tư chất lượng cao, đặc biệt là các dự án nghiên cứu và phát triển (“R&D”) của doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (doanh nghiệp FDI) đang quan tâm đến việc thành lập trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao như an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bán dẫn và phần mềm. Tuy nhiên, việc lựa chọn đúng mô hình pháp lý và nắm rõ trình tự thủ tục ngay từ đầu là yếu tố then chốt để tránh rủi ro pháp lý và tối ưu hóa các cơ chế ưu đãi.

Trong bài viết này, BLawyers Vietnam sẽ trình bày 05 vấn đề trọng tâm mà doanh nghiệp FDI cần lưu ý từ đầu năm 2026 khi xem xét thành lập trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Việt Nam.

1. Mô hình “Tổ chức khoa học và công nghệ” cho trung tâm R&D

Theo Luật KHCN&ĐMST, tổ chức khoa học và công nghệ là tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện một hoặc nhiều hoạt động sau:

1. Nghiên cứu khoa học;
2. Phát triển công nghệ; và
3. Cung cấp dịch vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc đáp ứng các năng lực hoạt động này là điều kiện pháp lý cốt lõi để một trung tâm R&D được công nhận và vận hành đúng chức năng theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, mộ hình tổ chức khoa học và công nghệ là mô hình pháp lý được thiết kế chuyên biệt cho hoạt động R&D, tách biệt với mô hình doanh nghiệp thương mại thông thường. Việc triển khai hoạt động nghiên cứu trong khuôn khổ tổ chức khoa học và công nghệ giúp định danh đúng bản chất pháp lý của hoạt động R&D, phù hợp với nguyên tắc quản lý theo hướng tự chủ, hậu kiểm và đánh giá kết quả được quy định tại Luật KHCN&ĐMST.

Trong thực tiễn, việc triển khai hoạt động R&D thông qua doanh nghiệp thương mại thông thường có thể dẫn đến việc cơ quan quản lý đánh giá lại bản chất hoạt động, từ đó phát sinh rủi ro liên quan đến điều kiện đầu tư, chính sách thuế và quản lý chuyên ngành. Do đó, việc lựa chọn mô hình tổ chức khoa học và công nghệ ngay từ đầu không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, mà còn tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho hoạt động R&D lâu dài tại Việt Nam.

2. Điều kiện thành lập tổ chức khoa học và công nghệ có vốn nước ngoài tại Việt Nam

Theo Luật KHCN&ĐMST và các văn bản hướng dẫn liên quan, doanh nghiệp FDI có quyền thành lập tổ chức khoa học và công nghệ tại Việt Nam và có quyền lựa chọn các hình thức tổ chức linh hoạt, như:

1. Viện nghiên cứu;
2. Trung tâm nghiên cứu;
3. Phòng thí nghiệm; và
4. Trung tâm R&D chuyên ngành.

Để được vận hành hợp pháp tại Việt Nam tổ chức R&D có vốn đầu tư nước ngoài cần phải đáp ứng các điều kiện cơ bản về:

1. Có điều lệ tổ chức và hoạt động, mục tiêu, phương hướng hoạt động phù hợp với quy định của pháp luật;
2. Có nhân lực khoa học và công nghệ, cơ sở vật chất – kỹ thuật đáp ứng yêu cầu thực hiện hoạt động nghiên cứu; và
3. Có mục đích, nội dung, lĩnh vực hoạt động phù hợp với quy định của pháp luật, bảo đảm quốc phòng, an ninh, yêu cầu phát triển của Việt Nam và được cho phép đặt trụ sở làm việc tại Việt Nam.

Trên thực tế, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thường tập trung đánh giá tính nhất quán giữa mục tiêu hoạt động, năng lực nhân sự và điều kiện cơ sở vật chất khi xem xét hồ sơ. Do đó, việc chuẩn bị hồ sơ thành lập cần phản ánh năng lực nghiên cứu thực chất, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu hình thức.

3. Công nhận trung tâm nghiên cứu và phát triển

Sau khi được thành lập và đi vào hoạt động ổn định, tổ chức khoa học và công nghệ có vốn nước ngoài có thể đề nghị Nhà nước Việt Nam công nhận là trung tâm nghiên cứu và phát triển nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật.

Việc được công nhận là trung tâm R&D mang ý nghĩa pháp lý và thực tiễn quan trọng, thể hiện sự ghi nhận chính thức của Nhà nước Việt Nam đối với vai trò và năng lực nghiên cứu của tổ chức, đồng thời tạo cơ sở để tiếp cận các chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước về thuế, đất đai, tài chính và hợp tác nghiên cứu.

Trên thực tế, cơ chế công nhận này được các doanh nghiệp FDI coi là một bước phát triển tiếp theo, dành cho các tổ chức đã chứng minh được năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ một cách bền vững.

4. Cơ chế ưu đãi và khuyến khích từ Nhà nước Việt Nam

Một điểm xuyên suốt trong Luật KHCN&ĐMST là định hướng khuyến khích mạnh mẽ hoạt động R&D của doanh nghiệp, đặc biệt là các dự án có yếu tố công nghệ cao, công nghệ chiến lược và có khả năng lan tỏa.

Tùy theo mô hình và mức độ đáp ứng điều kiện, tổ chức khoa học và công nghệ có vốn nước ngoài và trung tâm R&D được công nhận có thể tiếp cận các cơ chế ưu đãi và hỗ trợ, bao gồm:

1. Ưu đãi về thuế đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo;
2. Ưu tiên thuê đất, cơ sở hạ tầng tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung;
3. Ưu tiên sử dụng trang thiết bị nghiên cứu, phát triển tại phòng thí nghiệm dùng chung, cơ sở ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo;
4. Được hỗ trợ thông tin, truyền thông, xúc tiến thương mại; được hưởng ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của pháp luật;
5. Hỗ trợ về hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm, kết nối với viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục đại học; và
6. Chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, chuyên gia và nhà khoa học trong nước và nước ngoài.

Trên thực tế, các ưu đãi này không mang tính đương nhiên, mà phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động, mức độ đáp ứng điều kiện và chính sách cụ thể tại từng thời điểm.

5. Một số rủi ro và lưu ý thực tiễn cho doanh nghiệp từ đầu năm 2026

Mặc dù khung pháp lý đã tương đối rõ ràng, doanh nghiệp vẫn cần đặc biệt lưu ý 03 vấn đề sau:

1. Phân biệt rõ giữa tổ chức khoa học và công nghệ và doanh nghiệp thương mại thông thường để lựa chọn đúng giấy phép và cơ chế quản lý;
2. Xây dựng hồ sơ và mô tả hoạt động nghiên cứu nhất quán với mục tiêu đầu tư và định hướng chính sách của Luật KHCN&ĐMST; và
3. Các quy định liên quan đến nhân sự nước ngoài, sở hữu trí tuệ, an ninh thông tin và chuyển giao công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực nhạy cảm như an ninh mạng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động đánh giá khả năng đáp ứng điều kiện để được công nhận là trung tâm R&D ngay từ đầu nhằm thuận lợi cho việc xin công nhận và tiếp cận ưu đãi về sau.

Hỗ trợ pháp lý từ BLawyers Vietnam

Nếu Quý Doanh nghiệp đang xem xét thành lập trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Việt Nam, đặc biệt là trung tâm R&D có vốn đầu tư nước ngoài, BLawyers Vietnam có thể hỗ trợ:

1. Tư vấn lựa chọn mô hình pháp lý phù hợp theo Luật KHCN&ĐMST;
2. Tư vấn điều kiện, hồ sơ và thủ tục thành lập tổ chức khoa học và công nghệ có vốn nước ngoài;
3. Hỗ trợ thủ tục đăng ký và đề nghị công nhận trung tâm nghiên cứu và phát triển; và
4. Tư vấn các vấn đề pháp lý liên quan đến đầu tư, lao động, công nghệ, sở hữu trí tuệ và tuân thủ pháp luật tại Việt Nam.

Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý về nội dung trên, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.

Ngày: 15/01/2026

Người viết: Hà Lê