Trong quá trình giải quyết các vụ, việc dân sự về đất đai, hôn nhân và gia đình, nhiều cơ quan, tổ chức và cá nhân thường gặp phải những vướng mắc, thắc mắc liên quan đến việc thực hiện Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Bộ luật Dân sự 2015 và pháp luật về đất đai để giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án. Theo đó, Viện kiểm sát Nhân dân Tối cao (“VKSNDTC”) đã ban hành Công văn 3854/VKSTC-V9 đề ngày 09/9/2024 (“Công Văn Số 3854”), nhằm cung cấp những hướng dẫn cụ thể và chi tiết, giúp các bên liên quan nắm bắt và thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Thông qua bài viết này, BLawyers Vietnam sẽ trình bày 02 lưu ý quan trọng của VKSNDTC trong Công Văn Số 3854.
1. Xác định thẩm quyền Tòa án đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất phát sinh từ hợp đồng
Hiện nay, một số Tòa án có nhận định rằng trường hợp tranh chấp quyền sử dụng đất nhưng đất đó xuất phát từ hợp đồng hoặc yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là của bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì Tòa án xác định thẩm quyền giải quyết vụ án là của Tòa án Nhân dân cấp huyện.
Theo đó, VKSNDTC đã phân tích cụ thể rằng theo Điểm 2 Mục II Công văn số 64/TANDTC-PC, việc cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc xác nhận nội dung biến động trong trường hợp thực hiện hợp đồng là thủ tục hành chính trong giao dịch dân sự, không mang tính chất của quyết định hành chính cá biệt. Vì vậy, khi giải quyết tranh chấp về hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất mà hợp đồng đó bị vô hiệu, nhưng người nhận chuyển quyền đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đã được xác nhận nội dung biến động thì không đưa cơ quan có thẩm quyền trong việc cấp giấy tham gia tố tụng và không cần phải tuyên hủy giấy chứng nhận cấp cho người nhận chuyển nhượng.
Như vậy, Tòa án Nhân dân tối cao xác nhận trong trường hợp tranh chấp về quyền sử dụng đất phát sinh từ hợp đồng thì các Tòa án cấp dưới không xác định thuộc thẩm quyền Tòa án Nhân dân cấp tỉnh.
Tuy nhiên, VKSNDTC cũng nhấn mạnh rằng việc áp dụng pháp luật như trên chỉ đối với vụ án tranh chấp về hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất. Đối với vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất có yêu cầu huỷ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, huỷ xác nhận biến động thì việc xác định thẩm quyền giải quyết của Toà án thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
2. Án phí dân sự của người được nhận kỷ phần thừa kế do người thừa kế khác tặng cho
Trong Công văn số 1083/VKSTC-V9 ban hành ngày 26/3/2024, VKSNDTC đã giải đáp vướng mắc trong công tác kiểm sát giải quyết vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình với nội dung như sau: “Người được nhận kỷ phần thừa kế do người khác nhường phải chịu án phí dân sự có giá ngạch trên cơ sở giá trị kỷ phần được nhận từ người khác, trừ trường hợp họ được miễn án phí theo quy định tại Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội”.
Tuy nhiên, Viện kiểm sát Nhân dân Tỉnh Quảng Ninh có quan điểm rằng giải đáp nêu trên chưa thống nhất với Thông báo rút kinh nghiệm số 63/TB-VC1-V2 đề ngày 15/9/2023 của Viện kiểm sát Nhân dân cấp cao tại Hà Nội. Theo đó, trong trường hợp người được hưởng phần di sản thừa kế mà tặng phần di sản mình được hưởng cho người khác thì họ vẫn phải chịu án phí; còn người được nhận kỷ phần thừa kế do người khác nhường thì không phải chịu án phí.
Căn cứ vào Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, VKSNDTC đã nhận định rằng khi các bên đương sự không xác định được phần tài sản của mình hoặc mỗi người xác định phần tài sản của mình trong khối tài sản chung, phần di sản của mình trong khối di sản thừa kế là khác nhau và có một trong các bên yêu cầu Tòa án giải quyết chia tài sản chung, di sản thừa kế đó thì mỗi bên đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo mức tương ứng với giá trị phần tài sản mà họ được chia, được hưởng trong khối tài sản chung hoặc trong khối di sản thừa kế.
Như vậy, trường hợp bản án đã tuyên người thừa kế A là người được nhận kỷ phần thừa kế của người thừa kế B do B tặng cho thì cần phải hiểu rằng A mới là người được hưởng tài sản trong khối di sản thừa kế. Quyền và nghĩa vụ của A được thực hiện theo bản án của Toà án nên xác định A phải nộp án phí đối với kỷ phần được B tặng cho, phù hợp về pháp luật và công bằng với người thừa kế B, người đã tặng cho phần của mình cho A.
Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý về nội dung trên, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.
Ngày: 24/12/2024
Người viết: Thảo Lưu và Thái Bùi
