5 lỗi thường gặp trong giao dịch hoán đổi cổ phần xuyên biên giới theo pháp luật Việt Nam

Trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam ngày càng chủ động mở rộng hoạt động đầu tư ra nước ngoài thông qua các giao dịch mua bán và sáp nhập (M&A), liên doanh và tái cấu trúc tập đoàn, giao dịch hoán đổi cổ phần xuyên biên giới đang trở thành một công cụ chiến lược được nhiều nhà đầu tư quan tâm. Vào ngày 31/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 103/2026/NĐ-CP quy định về đầu tư ra nước ngoài (“Nghị Định 103”), chính thức cho phép nhà đầu tư Việt Nam sử dụng cổ phần, phần vốn góp và lợi nhuận để thanh toán hoặc hoán đổi trong giao dịch mua cổ phần, phần vốn góp hoặc tham gia các dự án đầu tư ở nước ngoài.

Hoán đổi cổ phần (stock swap/ share swap) là một giao dịch trong đó một công ty hoặc nhà đầu tư trao đổi cổ phần hoặc phần vốn góp của mình trong một công ty với cổ phần hoặc phần vốn góp của công ty khác.

Trong phạm vi bài viết này, BLawyers Vietnam sẽ dự liệu 5 lỗi thường gặp trong giao dịch hoán đổi cổ phần xuyên biên giới theo pháp luật Việt Nam mà nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý.

1. Thực hiện giao dịch trước khi hoàn tất thủ tục đầu tư ra nước ngoài

Một lỗi phổ biến là nhà đầu tư đã ký kết hoặc triển khai giao dịch hoán đổi trên thực tế khi chưa hoàn tất thủ tục đầu tư ra nước ngoài. Theo Nghị Định 103, nhà đầu tư Việt Nam phải thực hiện thủ tục đầu tư ra nước ngoài theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện giao dịch hoán đổi. Cụ thể, tùy theo ngành nghề đầu tư ra nước ngoài, quy mô và nguồn vốn đầu tư ra nước ngoài, các thủ tục đầu tư ra nước ngoài chia thành các trường hợp sau:

1. Dự án không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, nhưng nhà đầu tư vẫn phải kê khai thông tin về dự án đầu tư trên Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư để được cấp mã số khai hồ sơ tự động trước khi thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch ngoại hối theo quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối;
2. Dự án thuộc diện báo cáo Thủ tướng Chính phủ chấp thuận và cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; hoặc
3. Dự án không thuộc diện báo cáo Thủ tướng Chính phủ chấp thuận và cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Ngoài ra, Nghị Định 103 quy định nhà đầu tư được chuyển vốn đầu tư ra nước ngoài để thực hiện hoạt động đầu tư khi:

1. Đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài đối với các dự án thuộc diện cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài;
2. Hoạt động đầu tư đã được cơ quan có thẩm quyền của nước tiếp nhận đầu tư chấp thuận hoặc cấp phép (nếu có). Trường hợp pháp luật của nước tiếp nhận đầu tư không quy định về việc cấp phép đầu tư hoặc chấp thuận đầu tư hoặc chỉ cấp phép sau khi nhà đầu tư đã thực hiện cam kết chuyển vốn đầu tư, nhà đầu tư phải cung cấp tài liệu chứng minh quyền hoạt động đầu tư tại nước tiếp nhận đầu tư; và
3. Có tài khoản vốn đầu tư ra nước ngoài.

Tuy nhiên, một số trường hợp quy định thì nhà đầu tư vẫn được chuyển tiền, hàng hóa, máy móc, thiết bị ra nước ngoài trước khi được cấp Giấu chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài hoặc xác nhân đăng ký giao dịch ngoại hối để đáp ứng chi phí cho hoạt động hình thành dự án đầu tư. Lưu ý, hạn mức chuyển tiền không vượt quá 5% tổng vốn đầu tư ra nước ngoài và không quá 300.000 USD được tính vào tổng vốn đầu tư.

Việc hoán đổi cổ phần cần tuân thủ chặt chẽ các thủ tục đầu tư ra nước ngoài để tránh rủi ro pháp lý. Nếu không, nhà đầu tư có thể gặp khó khăn trong việc chuyển dòng tiền về Việt Nam và đối mặt với hậu quả nghiêm trọng. Doanh nghiệp của anh/ chị có đang đối mặt với rủi ro giao dịch bị coi là không hợp pháp vì bỏ qua bước thủ tục này?

2. Định giá giao dịch không tuân thủ nguyên tắc thị trường

Theo Nghị Định 103, khi hoán đổi, nhà đầu tư Việt Nam phải đảm bảo nguyên tắc giao dịch hoán đổi phải có tài liệu xác định giá trị giao dịch theo nguyên tắc thị trường, bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật về thuế, phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, chống chuyển giá và các quy định khác của pháp luật có liên quan. Tài liệu này là một trong những thành phần hồ sơ bắt buộc khi cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài.

Bên cạnh đó, trong trường hợp hoán đổi cổ phần, phần vốn góp và lợi nhuận giữa các doanh nghiệp trong cùng nhóm hoặc có quan hệ sở hữu thuộc phạm vi giao dịch liên kết theo Luật Quản lý thuế và Nghị định số 132/2020/NĐ-CP, nhà đầu tư cần tuân thủ các nguyên tắc xác định giá giao dịch liên kết theo nguyên tắc giao dịch độc lập và thực hiện nghĩa vụ của người nộp thuế trong giao dịch liên kết.

Như vậy, hoán đổi cổ phần không chỉ là sự thỏa thuận giữa các bên mà còn là giao dịch chịu sự giám sát chặt chẽ về thuế, chống chuyển giá và phòng, chống rửa tiền. Pháp luật yêu cầu giao dịch phải có tài liệu xác định giá trị theo nguyên tắc thị trường.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng định giá nội bộ thiếu cơ sở độc lập hoặc không cập nhật giá trị tại thời điểm giao dịch. Điều này gây khó khăn trong việc xác định giá khi hoán đổi, đồng thời làm tăng nguy cơ giao dịch bị cơ quan thuế hoặc cơ quan quản lý điều chỉnh lại giá trị và áp dụng một nghĩa vụ tài chính mới.

3. Bỏ sót thủ tục đầu tư tại Việt Nam đối với nhà đầu tư nước ngoài

Bên cạnh các thủ tục đầu tư đã đề cập tại mục 1 ở trên, Nghị Định 103 cũng quy định rằng, trong một số trường hợp, giao dịch hoán đổi dẫn đến việc nhà đầu tư nước ngoài nhận chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp hoặc dự án đầu tư tại Việt Nam. Khi đó, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện các thủ tục đầu tư tại Việt Nam theo quy định của pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp và các pháp luật liên quan.

Khi thực hiện giao dịch hoán đổi, nhà đầu tư nước ngoài trở thành nhà đầu tư tại Việt Nam thông qua việc góp vốn, mua cổ phần hoặc phần vốn góp. Do đó, nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng các điều kiện sau:

1. Điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài;
2. Bảo đảm quốc phòng, an ninh theo quy định của Luật này và pháp luật có liên quan;
3. Quy định của pháp luật về đất đai về điều kiện nhận quyền sử dụng đất, điều kiện sử dụng đất tại đảo; xã, phường, đặc khu khu vực biên giới; xã, phường ven biển.

Ngoài ra, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp trong các trường hợp sau: (1) Làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong tổ chức kinh tế hoạt động trong ngành nghề có điều kiện tiếp cận thị trường; (2) Làm cho nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư ra nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ của tổ chức kinh tế (bao gồm việc tăng tỷ lệ sở hữu từ dưới hoặc bằng 50% lên trên 50% hoặc tăng tỷ lệ sở hữu khi đã vượt quá 50%); hoặc (3) Tổ chức kinh tế có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các khu vực đặc biệt như đảo, xã, phường, đặc khu khu vực biên giới, xã, phường ven biển hoặc khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.

Theo đó, trường hợp tổ chức kinh tế tại Việt Nam thay đổi tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế này sẽ phải rà soát lại điều kiện và quy định tuân thủ nhẳm kiểm tra việc thay đổi phát sinh yêu cầu cập nhật, bổ sung giấy phép đủ điều kiện kinh doanh hay các nghĩa vụ báo cáo.

Việc coi giao dịch hoán đổi chỉ là giao dịch đầu tư ra nước ngoài mà không đánh giá hệ quả pháp lý tại Việt Nam là một sai lầm nghiêm trọng. Liệu cấu trúc giao dịch của bạn có đang vô tình tạo ra rủi ro vi phạm điều kiện tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài?

4. Không đánh giá tác động về kiểm soát, cạnh tranh và sở hữu chéo

Như đề cập tại mục 3 ở trên, giao dịch hoán đổi cổ phần thường dẫn đến thay đổi quyền sở hữu và kiểm soát doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư chỉ tập trung vào quy định của Luật Đầu tư 2025 mà bỏ qua pháp luật cạnh tranh, ngân hàng hoặc các lĩnh vực có điều kiện.

Giao dịch hoán đổi cổ phần, phần vốn góp, lợi nhuận có thể được xem là một hình thức mua lại doanh nghiệp, dẫn đến việc tập trung kinh tế. Theo đó, doanh nghiệp phải thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện tập trung kinh tế nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

1. Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 3.000 tỷ VNĐ (tương đương 113.851.992 USD) trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế;
2. Tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 3.000 tỷ VNĐ (tương đương 113.851.992 USD) trở lên trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế;
3. Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế từ 1.000 tỷ VNĐ (tương đương 37.950.664 USD) trở lên;
4. Thị phần kết hợp của các doanh nghiệp dự định tham gia tập trung kinh tế từ 20% trở lên trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm dự kiến thực hiện tập trung kinh tế.

Lưu ý, hành vi không thông báo về tập trung kinh tế sẽ bị phạt tiền theo một trong các mức sau: (1) từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng (tương đương 18.975.332 USD đến 37.950.664 USD); hoặc (2) từ 1.000.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng (tương đương 37.950.664 USD đến 75.901.328 USD), tùy theo doanh thu của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, theo Luật Đầu tư 2025, ngân hàng là một trong những ngành nghề đầu tư có điều kiện. Cụ thể, tổng mức sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài không được vượt quá 30% vốn điều lệ của một ngân hàng thương mại Việt Nam; tổng mức sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài không được vượt quá 50% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng phi ngân hàng Việt Nam. Do đó, khi thực hiện giao dịch hoán đổi, nhà đầu tư cần lưu ý đến tỷ lệ sở hữu và kiểm soát trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đặc biệt là trong các lĩnh vực có sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài. Do đó, khi thực hiện giao dịch hoán đổi, nhà đầu tư cần lưu ý đến tỷ lệ sở hữu và kiểm soát trong các ngành nghề đầu tư có điều kiện để tránh trường hợp vướng phải ngưỡng mức mà pháp luật không cho phép.

Pháp luật nghiêm cấm các giao dịch làm phát sinh quan hệ sở hữu, kiểm soát trái quy định hoặc bị lợi dụng để chuyển giá, trốn thuế và rửa tiền. Một câu hỏi quan trọng là: sau giao dịch, ai là người thực sự kiểm soát doanh nghiệp?

5. Thiết kế giao dịch thiếu sự phối hợp giữa pháp lý, thuế và tài chính

Sai lầm cuối cùng thường gặp là thiết kế giao dịch chỉ dựa trên góc độ thương mại hoặc pháp lý mà thiếu sự rà soát, kiểm tra phối hợp toàn diện giữa nhiều khía cạnh pháp luật đầu tư, ngoại hối, doanh nghiệp, cạnh tranh, thuế, phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, chống chuyển giá và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

Như đã trình bày tại các mục 1, 2, 3 và 4 ở trên, việc hoán đổi cổ phần không chỉ dừng lại ở việc thực hiện thủ tục đầu tư ra nước ngoài theo quy định pháp luật về đầu tư và ngoại hối; mà còn kéo theo ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động của dự án và công ty tại Việt Nam trong nhiều khía cạnh khác như điều kiện doanh nghiệp, tỷ lệ sở hữu, cạnh tranh, và nghĩa vụ thuế. Mỗi yếu tố đều cần được đánh giá kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ để tránh những rủi ro pháp lý hoặc tài chính không mong muốn. Một giao dịch hợp pháp trên giấy tờ nhưng không hiệu quả về thuế, dòng tiền, hoặc không tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật có thể làm triệt tiêu toàn bộ lợi ích chiến lược, thậm chí tạo ra những vấn đề phức tạp về pháp lý và tài chính trong tương lai.

Hoán đổi cổ phần xuyên biên giới là công cụ chiến lược quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình vươn ra toàn cầu. Tuy nhiên, để giao dịch thành công và bền vững, nhà đầu tư cần chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý, thuế và cấu trúc giao dịch.

Hỗ trợ pháp lý của BLawyers Vietnam

BLawyers Vietnam sẵn sàng đồng hành cùng nhà đầu tư trong việc cấu trúc, rà soát và triển khai các giao dịch hoán đổi cổ phần xuyên biên giới, bảo đảm tuân thủ pháp luật Việt Nam và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư, thông qua các dịch vụ sau:

• Tư vấn pháp lý toàn diện về cấu trúc giao dịch hoán đổi cổ phần, đảm bảo tuân thủ các quy định về sở hữu, đầu tư, thuế và cạnh tranh tại Việt Nam;
• Hỗ trợ thủ tục với cơ quan nhà nước, bao gồm đăng ký đầu tư, đăng ký giao dịch ngoại hối, và làm việc với các cơ quan có thẩm quyền như Sở Tài chính và Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia;
• Thương lượng và đàm phán các điều khoản giao dịch, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư trong suốt quá trình hoán đổi cổ phần;
• Tư vấn và rà soát các thỏa thuận liên quan đến giao dịch hoán đổi cổ phần, bao gồm hợp đồng, thỏa thuận mua bán cổ phần và các biên bản liên quan;
• Giải quyết tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện giao dịch tại Tòa án hoặc Trọng tài Thương mại, đảm bảo thực thi hợp đồng và bảo vệ quyền lợi của khách hàng.

Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý về nội dung trên, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.

Ngày: 21/4/2026

Người viết: Châu Đặng