Việc sử dụng tài sản đặt cọc trong các giao dịch dân sự được xem là một trong những biện pháp phổ biến nhằm tăng cường cam kết và tạo sự ràng buộc giữa các bên trong quá trình giao kết, thực hiện hợp đồng. Tuy nhiên, quyền và nghĩa vụ của các bên đối với tài sản đặt cọc, đặc biệt là trong giai đoạn giao kết và thực hiện hợp đồng không phải lúc nào cũng được xác định rõ ràng.
Trong bài viết này, BLawyers Vietnam sẽ trình bày khái quát 04 lưu ý về quyền và nghĩa vụ của các bên khi thực hiện giao kết hợp đồng có tài sản đặt cọc.
1. Bản chất tài sản đặt cọc
Đặt cọc là một trong các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ giữa các bên với mục đích nhằm đảm bảo hợp đồng chính mà các bên hướng tới được giao kết hoặc được thực hiện trong tương lai.
Pháp luật dân sự quy định đặt cọc là việc một bên (“Bên đặt cọc“) giao cho bên kia (“Bên nhận đặt cọc“) một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (“tài sản đặt cọc“) trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng. Do đó, tài sản đặt cọc về bản chất là một biện pháp bảo đảm nhằm đảm bảo các bên trong hợp đồng thực hiện đúng nghĩa vụ của mình.
2. Quyền nhận lại tài sản đặt cọc
Tài sản đặt cọc là một loại tài sản bảo đảm theo quy định của pháp luật dân sự. Bên đặt cọc hay còn gọi là bên bảo đảm được nhận lại tài sản đặt cọc (tài sản bảo đảm) trong các trường hợp sau đây:
- Trước thời điểm xử lý tài sản đặt cọc mà Bên đặt cọc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình đối với Bên nhận đặt cọc và thanh toán chi phí phát sinh do việc chậm thực hiện nghĩa vụ thì có quyền nhận lại tài sản đó, trừ trường hợp luật có quy định khác;
- Tài sản đặt cọc đã được thay thế, được trao đổi bằng tài sản khác;
- Nghĩa vụ được bảo đảm đã được thanh toán bằng phương thức bù trừ nghĩa vụ;
- Trường hợp khác theo thỏa thuận hoặc do Bộ luật dân sự, luật khác liên quan quy định tài sản đặt cọc không bị xử lý; và
- Trường hợp mà pháp luật về đấu giá tài sản, pháp luật khác liên quan có quy định về nghĩa vụ phải thực hiện trước khi được nhận lại tài sản đặt cọc thì Bên đặt cọc chỉ được nhận lại tài sản sau khi nghĩa vụ này được hoàn thành.
3. Quyền và nghĩa vụ các bên khi hợp đồng được giao kết, thực hiện
Trường hợp các bên đã giao kết, thực hiện hợp đồng thì quyền và nghĩa vụ của các bên đối với tài sản đặt cọc được xác định như sau:
- Tài sản đặt cọc sẽ được trả lại cho Bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền;
- Nếu Bên đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về Bên nhận đặt cọc;
- Nếu Bên nhận đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì phải trả cho Bên đặt cọc tài sản đặt cọc và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ trường hợp có thỏa thuận;
- Bên nhận đặt cọc phải thực hiện việc bảo quản, giữ gìn tài sản đặt cọc. Không xác lập giao dịch dân sự, khai thác, sử dụng tài sản đặt cọc khi chưa có sự đồng ý của Bên đặt cọc; và
- Bên đặt cọc phải thực hiện việc đăng ký quyền sở hữu tài sản hoặc thực hiện các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật để Bên nhận đặt cọc được sở hữu tài sản đặt cọc trong trường hợp Bên đặt cọc vi phạm cam kết về giao kết, thực hiện hợp đồng.
4. Quyền và nghĩa vụ các bên đối với lợi tức phát sinh từ tài sản đặt cọc
Tài sản đặt cọc sinh lời khi xảy ra tranh chấp có thể được xác định như sau:
- Nếu các bên không có thỏa thuận về việc được phép sử dụng tài sản đặt cọc, thì tài sản đặt cọc thuộc quyền chiếm hữu tạm thời của Bên nhận đặt cọc và Bên nhận đặt cọc không có quyền sử dụng để sinh lời. Trường hợp, Bên nhận đặt cọc đã sử dụng và sinh lời, đây được xem là hành vi chiếm hữu không có căn cứ pháp luật. Do đó, lợi tức phát sinh sẽ được hoàn trả cho Bên đặt cọc; hoặc
- Nếu các bên có thỏa thuận về việc được phép sử dụng tài sản đặt cọc, việc phân chia lợi tức phát sinh từ tài sản này sẽ phụ thuộc vào thỏa thuận giữa các bên. Trường hợp không có thỏa thuận rõ về việc phân chia lợi tức, thì lợi tức phát sinh từ tài sản thuộc sở hữu của Bên đặt cọc sẽ được hoàn trả cho Bên đặt cọc.
Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý về nội dung trên, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.
Ngày: 10/6/2025
Người viết: Tâm Trịnh
