7 điểm mới trong bản dự thảo thông tư về dịch vụ bao thanh toán

Vào ngày 18/01/2024, Quốc hội đã thông qua Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và luật sẽ có hiệu lực kể từ ngày 01/07/2024. Bên cạnh đó, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập ngày càng sâu rộng, các hoạt động nghiệp vụ của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam ngày càng phát triển đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau. Trên cơ sở đó, việc ban hành một văn bản mới để thay thế Thông tư số 02/2017/TT-NHNN quy định về bao thanh toán (“Thông Tư 02”) là rất cần thiết. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (“NHNN”) đã tiến hành dự thảo một Thông tư mới về bao thanh toán và dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán (“Bản Dự Thảo”), để thay thế Thông Tư 02.

Thông qua bài viết này, BLawyers Vietnam sẽ chia sẻ các điểm mới được quy định trong Bản Dự Thảo trên cơ sở Luật Các tổ chức tín dụng 2024.

1. ‘Dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán’ là gì?

Thông Tư 02 của NHNN chỉ quy định về hoạt động bao thanh toán của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Tuy nhiên, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 đã quy định ngân hàng thương mại, công ty tài chính tổng hợp và công ty tài chính bao thanh toán được thực hiện các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Thống đất Ngân hàng Nhà nước, bao gồm dịch vụ khách liên quan đến bao thanh toán.

Theo đó, Bản Dự Thảo đã định nghĩa các dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán, bao gồm các dịch vụ sau đây mà đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán thực hiện thay cho đơn vị bao thanh toán bên bán hàng:

1. Quản lý, theo dõi sổ sách, hóa đơn, chứng từ liên quan tới khoản phải thu của bên bán hàng;
2. Thu nợ đối với các khoản phải thu ngoài hoạt động bao thanh toán; và
3. Các dịch vụ khác phù hợp với tập quán quốc tế về bao thanh toán theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024.

2. Bảo lưu quyền truy đòi đối với bao thanh toán

Khác với quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về bao thanh toán, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 định nghĩa bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng thông qua việc mua lại khoản phải thu của bên bán hoặc ứng trước tiền thanh toán thay cho bên mua theo hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ giữa bên mua và bên bán. Bản Dự Thảo căn cứ theo sự lược bỏ nội dung có bảo lưu quyền truy đòi trong khái niệm bao thanh toán của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 để quy định phù hợp đối với hình thức bao thanh toán bên mua hàng và bao thanh toán bên bán hàng, cụ thể:

1. Bao thanh toán bên bán hàng là việc đơn vị bao thanh toán mua lại các khoản phải thu phát sinh từ hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ của khách hàng là bên bán hàng để được nhận quyền và lợi ích hợp pháp liên quan đến khoản phải thu theo thỏa thuận. Bên mua hàng hoặc bên bán hàng có trách nhiệm thanh toán số tiền bao thanh toán và các chi phí có liên quan theo thỏa thuận; và
2. Bao thanh toán bên mua hàng là việc đơn vị bao thanh toán ứng trước tiền để nhận chuyển giao nghĩa vụ thanh toán khoản phải trả phát sinh từ hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, khách hàng có trách nhiệm thanh toán số tiền bao thanh toán và các chi phí có liên quan theo thỏa thuận.

Việc loại bỏ bao thanh toán truy đòi khỏi dịch vụ của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài là động thái hướng tới việc thay đổi dịch vụ bao thanh toán phù hợp với thông lệ quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dịch vụ tài chính Việt Nam. Bao thanh toán truy đòi, trong đó người bán giữ lại rủi ro về nợ xấu, đang được thay thế bằng bao thanh toán không truy đòi, chuyển rủi ro cho đơn vị bao thanh toán, cung cấp cho người bán sự bảo vệ tốt hơn và có khả năng cải thiện bảng cân đối kế toán của họ. Sự thay đổi này cũng có thể khuyến khích các tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ bao thanh toán đánh giá và quản lý rủi ro thận trọng hơn. Hơn nữa, cải cách rộng hơn nhằm mục đích củng cố hệ thống tài chính bằng cách áp đặt các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn và mở rộng phạm vi của những người có liên quan, điều này có thể dẫn đến các hoạt động cấp tín dụng minh bạch và có trách nhiệm hơn.

3. Nguyên tắc thực hiện bao thanh toán

Thông tư số 02/2017/TT-NHNN (“Thông Tư 02”) không quy định cụ thể về nguyên tắc thực hiện nghiệp vụ bao thanh toán. Trên cơ sở đó, Bản Dự Thảo đã bổ sung điều khoản quy định cụ thể nguyên tắc thực hiện bao thanh toán cho các đối tượng áp dụng. Cụ thể, các nguyên tắc bao gồm:

1. Đơn vị bao thanh toán thỏa thuận với khách hàng về số tiền bao thanh toán nhưng không được vượt quá giá trị của khoản phải thu, khoản phải trả;
2. Đơn vị bao thanh toán thực hiện bao thanh toán bằng ngoại tệ trong phạm vi hoạt động kinh doanh, cung ứng dịch vụ ngoại hối trên thị trường trong nước, trên thị trường quốc tế tại Giấy phép do NHNN cấp;
3. Tuân thủ các quy định về những trường hợp không được cấp tín dụng, hạn chế cấp tín dụng và giới hạn cấp tín dụng tại Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của NHNN về các giới hạn, tỷ lệ đảm bảo an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; và
4. Việc bao thanh toán hợp vốn thực hiện theo quy định tại Bản Dự Thảo, quy định của NHNN về cấp tín dụng hợp vốn đối với khách hàng và quy định của pháp luật có liên quan.

4. Các trường hợp không được bao thanh toán

Thông tư 02 đã quy định cụ thể các trường hợp không được bao thanh toán, nhằm bảo vệ các tổ chức tín dụng thực hiện các hoạt động bao thanh toán trên thị trường. Trong Bản Dự Thảo, các trường hợp không được bao thanh toán được quy định và được các tổ chức tín dụng kiến nghị bổ sung, nhằm hạn chế các rủi ro cho các tổ chức tín dụng khi thực hiện hoạt động này. Cụ thể, đơn vị bao thanh toán không được bao thanh toán đối với khoản phải thu, khoản phải trả sau đây:

1. Phát sinh từ hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ bị pháp luật cấm;
2. Phát sinh từ hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ có thời hạn thanh toán còn lại dài hơn 180 ngày kể từ ngày nhận được đề nghị bao thanh toán;
3. Phát sinh từ hợp đồng mua, bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ có thoả thuận không được chuyển giao quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc có điều khoản bù trừ công nợ;
4. Phát sinh từ hợp đồng cung ứng dịch vụ trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và bảo hiểm theo quy định của Thủ tướng Chính phủ về Hệ thống ngành kinh tế của Việt Nam;
5. Đã được bao thanh toán hoặc đã được sử dụng để đảm bảo cho nghĩa vụ nợ khác;
6. Đã quá hạn thanh toán theo hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ; và
7. Đang có tranh chấp.

5. Quyền và nghĩa vụ của đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán

Bản Dự Thảo của NHNN đã quy định cụ thể các đơn vị được phép thực hiện các dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán (sau đây được gọi là đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán), bao gồm:

1. Ngân hàng thương mại;
2. Công ty tài chính tổng hợp;
3. Công ty tài chính bao thanh toán;
4. Chi nhánh ngân hàng nước ngoài; và
5. Tổ chức tín dụng nước ngoài.

Đồng thời, Bản Dự Thảo cũng bổ sung thêm quyền và nghĩa vụ cụ thể của đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán. Với chức năng cung cấp các dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán, đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán có những quyền và nghĩa vụ sau đây:

1. Đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán có quyền sau đây:
   1. Chấp nhận hoặc từ chối đề nghị cung cấp một phần hoặc toàn bộ các dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán của đơn vị bao thanh toán;
   2. Thu phí cung cấp dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán, điều chỉnh phí bao thanh toán; và
   3. Các quyền khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật.
2. Đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán có nghĩa vụ sau đây:
   1. Thực hiện đúng các nội dung đã cam kết với đơn vị bao thanh toán và các bên liên quan (nếu có); và
   2. Các nghĩa vụ khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật.

6. Quyền và nghĩa vụ của đơn vị bao thanh toán

Pháp luật Việt Nam về các tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định bao thanh toán là một nghiệp vụ tài chính, được các tổ chức tín dụng cung cấp cho các khách hàng có nhu cầu được cấp vốn thông qua việc mua lại các khoản phải thu, ứng trước tiền để nhận chuyển giao nghĩa vụ thanh toán khoản phải trả phát sinh từ hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Tuy nhiên, các quy định tại các văn bản pháp luật hiện hành lại không quy định rõ quyền và nghĩa vụ của đơn vị bao thanh toán. Vì vậy, Bản Dự Thảo của NHNN đã quy định quyền và nghĩa vụ của đơn vị bao thanh toán, cụ thể như sau:

1. Đơn vị bao thanh toán có các quyền sau đây:
   1. Chấp nhận hoặc từ chối đề nghị bao thanh toán;
   2. Đề nghị đơn vị cung cấp dịch vụ bao thanh toán cung cấp một phần hoặc toàn bộ các dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán;
   3. Đề nghị bên bảo đảm xác nhận bảo đảm cho khách hàng;
   4. Yêu cầu khách hàng và các bên liên quan cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến việc thẩm định bao thanh toán và tài sản bảo đảm (nếu có);
   5. Yêu cầu khách hàng và các bên liên quan có biện pháp bảo đảm cho nghĩa vụ được bao thanh toán (nếu cần);
   6. Thu phí bao thanh toán, điều chỉnh phí bao thanh toán; áp dụng, điều chỉnh lãi suất, lãi suất phạt;
   7. Từ chối thực hiện bao thanh toán khi hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ không hợp lệ hoặc có bằng chứng chứng minh chứng từ, tài liệu xuất trình là giả mạo;
   8. Yêu cầu khách hàng hoàn trả khoản phải thu, khoản phải trả theo thỏa thuận;
   9. Kiểm tra, giám sát việc trả nợ của khách hàng;
   10. Xử lý tài sản bảo đảm theo thỏa thuận và quy định của pháp luật;
   11. Khởi kiện theo quy định của pháp luật khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ đã cam kết; và
   12. Các quyền khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật.
2. Đơn vị bao thanh toán có nghĩa vụ sau đây:
   1. Có trách nhiệm cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan đến thẩm quyền bao thanh toán cho các bên có liên quan;
   2. Thực hiện đúng các nội dung theo cam kết với khách hàng;
   3. Thực hiện lưu trữ hồ sơ bao thanh toán theo quy định của pháp luật; và
   4. Các nghĩa vụ khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật.

7. Quyền và nghĩa vụ của khách hàng

Bên cạnh việc quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của đơn vị bao thanh toán, Bản Dự Thảo cũng ban hành những quy định về quyền, nghĩa vụ của khách hàng sử dụng dịch vụ bao thanh toán. Các quyền và nghĩa vụ của khách hàng khi sử dụng dịch vụ bao thanh toán bao gồm các nội dung sau đây:

1. Khách hàng có các quyền sau đây:
   1. Từ chối các yêu cầu của đơn vị bao thanh toán không đúng với các thỏa thuận trong hợp đồng bao thanh toán;
   2. Đề nghị đơn vị bao thanh toán mua lại khoản phải thu hoặc ứng trước cho khách hàng theo thỏa thuận;
   3. Khởi kiện theo quy định của pháp luật khi đơn vị bao thanh toán và các bên liên quan vi phạm nghĩa vụ đã cam kết; và
   4. Các quyền khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật.
2. Khách hàng có các nghĩa vụ sau đây:
   1. Cung cấp đầy đủ, chính xác và trung thực các thông tin, tài liệu liên quan đến khoản phải thu, khoản phải trả; bảo đảm khoản phải thu, khoản phải trả không được sử dụng để bảo đảm cho nghĩa vụ nợ khác và không có tranh chấp; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của các thông tin, tài liệu đã cung cấp;
   2. Thực hiện đầy đủ và đúng hạn nghĩa vụ, trách nhiệm đã cam kết tại hợp đồng bao thanh toán;
   3. Phối hợp với đơn vị bao thanh toán và các bên liên quan trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm (nếu có); và
   4. Các nghĩa vụ khác theo thỏa thuận của các bên phù hợp với quy định của pháp luật.

Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hoặc góp ý về nội dung trên, vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.

Ngày: 28/5/2024

Người viết: Thái Bùi