Xin chào quý khán thính giả đã quay trở lại với The Lawyers Talk của Công ty Luật TNHH BLawyers Vietnam. Tôi là Dương Minh Tuyền và đồng hành cùng tôi là chị Lưu Thị Thu Thảo, rất vui được gặp lại mọi người trong số podcast ngày hôm nay.
Ở tập podcast này chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một cơ chế pháp lý mới tại Việt Nam: sàn giao dịch tín chỉ các-bon – một công cụ quan trọng trong việc hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.
Khách mời
Xin chào Tuyền và quý khán thính giả, tôi là Thu Thảo, rất hân hạnh được đồng hành cùng các bạn trong buổi podcast hôm nay. Tôi hi vọng rằng những chia sẻ trong chủ đề hôm nay có thể giúp cho quý khán thính giả có góc nhìn chi tiết hơn và hệ thống hơn về khung pháp lý liên quan đến thị trường các-bon tại Việt Nam, đặc biệt là quy định về sàn giao dịch tín chỉ các-bon tại Việt Nam, một vấn đề hiện đang thu hút nhiều sự quan tâm từ các doanh nghiệp.
Chủ biên
Thị trường tín chỉ các-bon hiện nay không còn là một khái niệm lý thuyết. Việt Nam đang từng bước xây dựng hành lang pháp lý và hạ tầng kỹ thuật để chính thức đưa thị trường này vào vận hành. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trong việc hình dung cơ chế hoạt động của thị trường. Chị Thảo có thể giải thích lý do vì sao Việt Nam cần thiết phải phát triển thị trường các-bon không?
Khách mời
Thị trường các-bon là nơi diễn ra các giao dịch mua bán hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Cơ chế này cho phép doanh nghiệp đạt được mục tiêu giảm phát thải một cách linh hoạt, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và đầu tư xanh.
Đối với Việt Nam, sự hình thành thị trường này còn xuất phát từ yêu cầu hội nhập quốc tế. Đặc biệt, việc Liên minh châu Âu triển khai Cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon (CBAM) từ năm 2026 đã khiến nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như thép, xi măng, nhôm buộc phải kiểm kê phát thải và tham gia vào hệ thống định giá các-bon. Điều này trở thành áp lực áp lực cho các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam, nhưng cũng trở thành động lực để Việt Nam triển khai sớm thị trường các-bon trong nước.
Chủ biên
Như vậy, có thể thấy đây là một bước đi mang tính chiến lược. Về mặt pháp lý, chị có thể điểm lại những văn bản quan trọng tạo cơ sở cho việc hình thành sàn giao dịch tín chỉ các-bon tại Việt Nam không?
Khách mời
Thủ tướng Việt Nam vừa ban hành Quyết định số 232/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 phê duyệt Đề án phát triển thị trường các-bon tại Việt Nam. Song song đó là Dự thảo Nghị định về sàn giao dịch các-bon trong nước do Bộ Tài chính chủ trì xây dựng. Ngoài ra, nền tảng pháp lý còn được xây dựng trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định số 06/2022/NĐ-CP hướng dẫn thực hiện giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường các-bon. Các văn bản này đã và đang tạo hành lang pháp lý đồng bộ để thị trường các-bon chính thức vận hành vào năm 2029.
Chủ biên
Thị trường tín chỉ các-bon nghe có vẻ mới lạ với nhiều doanh nghiệp, nhưng về cơ bản, hàng hóa được trao đổi trên thị trường này bao gồm hai loại chính là:
- Đầu tiên là hạn ngạch phát thải khí nhà kính – tức lượng khí mà một quốc gia, tổ chức, cá nhân được phép phát thải trong một khoảng thời gian xác định, được tính theo tấn khí các-bon dioxide (CO2) hoặc tấn khí các-bon dioxide (CO2) tương đương; và
- Thứ hai là tín chỉ các-bon, được tạo ra từ các dự án giảm phát thải, có thể trong nước hoặc quốc tế – như theo Cơ chế phát triển sạch (CDM), Cơ chế tín chỉ chung (JCM), hay cơ chế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris.
Ở số podcast lần trước của BLawyers Vietnam, chúng ta đã có cơ hội điểm qua quy định pháp luật về tín chỉ các-bon và thị trường tín chỉ các-bon tại Việt Nam trong giai đoạn đến trước năm 2023. Vậy trong giai đoạn từ năm 2023 đến nay, khung pháp luật Việt Nam có những thay đổi mới nào không?
Khách mời
Sự thay đổi lớn nhất là việc Chính Phủ Việt Nam đã vạch ra lộ trình phát triển và thời điểm triển khai thị trường các-bon trong nước thành 03 giai đoạn như sau:
- Giai đoạn đến trước tháng 6/2025: Từng bước xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý, cơ sở hạ tầng cũng như nâng cao năng lực quản lý, tổ chức vận hành nhằm mục đích vận hành thị trường các-bon tại Việt Nam;
- Giai đoạn từ tháng 6/2025 đến hết năm 2028: Triển khai thí điểm sàn giao dịch các-bon trong nước song song với việc hoàn thiện khung pháp lý và cơ sở hạ tầng; và
- Giai đoạn từ năm 2029: Chính thức vận hành sàn giao dịch các-bon, tiếp tục hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực quản lý.
Có thể thấy đây là một lộ trình rất cụ thể và rõ ràng. Tuy nhiên, trong giai đoạn thí điểm từ tháng 6/2025 đến hết năm 2028, sàn giao dịch này sẽ hoạt động như thế nào và đối tượng nào sẽ được phép tham gia?
Chủ biên
Theo Đề án thì đối tượng tham gia vào thị trường các-bon bao gồm chủ thể tham gia giao dịch và chủ thể hỗ trợ giao dịch. Chủ thể tham gia giao dịch sẽ bao gồm:
- Các cơ sở thuộc Danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính;
- Tổ chức thực hiện chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon trong nước hoặc thực hiện chương trình, dự án theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon quốc tế phù hợp với quy định của pháp luật và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; và
- Tổ chức và cá nhân đủ điều kiện tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh tín chỉ các-bon.
Khách mời
Cảm ơn Tuyền đã chia sẻ. Theo tôi được biết, khái niệm “chủ thể hỗ trợ giao dịch tín chỉ các-bon” hiện chưa được định nghĩa rõ ràng trong hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam. Tuy nhiên, tại Dự thảo Nghị định về sàn giao dịch các-bon trong nước, có quy định về hai loại thành viên quan trọng là thành viên lưu ký và thành viên giao dịch. Đây được xem là hai chủ thể hỗ trợ thiết yếu trong quá trình doanh nghiệp thực hiện lưu ký và giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon tại Việt Nam. Chúng ta có thể kỳ vọng rằng trong thời gian tới, Chính phủ sẽ có hướng dẫn chi tiết hơn về chức năng và điều kiện hoạt động của các chủ thể hỗ trợ này.
Ngoài ra, tôi nhận thấy rằng thị trường các-bon nghe thì có vẻ hấp dẫn nhưng không phải đối tượng nào cũng được tham gia vào sàn giao dịch này. Vậy nhân đây Tuyền có thể chia sẻ các điều kiện mà cơ sở phát thải khí nhà kính cần phải đáp ứng để được tham gia sàn giao dịch được không?
Chủ biên
Đúng như chị Thảo đề cập, thị trường các-bon tuy nhiều tiềm năng nhưng cũng có những điều kiện tham gia nghiêm ngặt. Theo quy định Luật Bảo vệ Môi trường 2020 thì cơ sở phát thải khí nhà kính muốn tham gia giao dịch phải đảm bảo các điều kiện như:
- chỉ được phát thải khí nhà kính trong hạn ngạch đã được phân bổ;
- trường hợp có nhu cầu phát thải vượt hạn ngạch được phân bổ thì phải mua thêm thông qua thị trường;
- nếu giảm phát thải hoặc dư hạn ngạch phát thải được phân bổ thì được bán lại cho đối tượng khác có nhu cầu thông qua thị trường.
Ngoài ra, các cơ sở cũng có thể tham gia các cơ chế trao đổi, đấu giá, vay mượn, nộp trả, chuyển giao bù trừ tín chỉ các-bon trong nước và quốc tế.
Vậy chị Thảo có thể chia sẻ cơ chế thanh toán và lưu ký giao dịch sẽ diễn ra như thế nào và liệu có tương đồng với thị trường chứng khoán không?
Khách mời
Sàn giao dịch tín chỉ các-bon tại Việt Nam hoạt động dựa trên một hệ thống lưu ký tập trung, đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong giao dịch. Trước khi được đưa vào giao dịch, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon phải được lưu ký tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thông qua hệ thống điện tử. Khi một lượng tín chỉ các-bon bị hủy bỏ hoặc rút khỏi hệ thống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ có trách nhiệm thông báo theo quy định nhằm duy trì sự cân bằng của thị trường.
Khách hàng muốn tham gia giao dịch cần mở tài khoản lưu ký với một thành viên lưu ký, tương tự như việc mở tài khoản chứng khoán trước khi đầu tư. Hồ sơ yêu cầu sẽ được kiểm tra kỹ lưỡng để đảm bảo thông tin chính xác và phù hợp với pháp luật trước khi được nộp cho Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam để hoàn tất thủ tục.
Chủ biên
Cảm ơn phần chia sẻ rất chi tiết của chị Thảo.
Tôi cũng xin chia sẻ thêm, các giao dịch trên sàn tín chỉ các-bon sẽ được thực hiện theo phương thức giao dịch thỏa thuận điện tử và thỏa thuận thông thường. Hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon được Bộ Tài nguyên và Môi trường xác nhận, sẽ có mã số duy nhất phục vụ giao dịch. Mọi hoạt động thanh toán được hệ thống tự động xử lý, đảm bảo khi hàng hóa được chuyển giao, tiền cũng đồng thời luân chuyển qua các ngân hàng thương mại đủ điều kiện. Ngoài ra, sàn giao dịch cũng giới hạn 01 đơn vị hạn ngạch phát thải khí nhà kính bằng 01 tấn CO2 tương đương và 01 tín chỉ các-bon bằng 01 tấn CO2 tương đương, tín chỉ các-bon được phép chuyển đổi thành đơn vị bù trừ cho hạn ngạch phát thải.
Khách mời
Cảm ơn những chia sẻ của Tuyền. Thưa quý thính giả, vậy là chúng ta đã vừa đi các quy định pháp lý liên quan đến việc thiết lập và vận hành sàn giao dịch tín chỉ các-bon tại Việt Nam. Tôi hy vọng nội dung chia sẻ hôm nay sẽ giúp các doanh nghiệp, nhà đầu tư và chuyên gia môi trường có thêm căn cứ pháp lý để chuẩn bị tốt hơn khi tham gia vào thị trường các-bon. Cảm ơn các quý thính giả đã quan tâm theo dõi.
Chủ biên
Nếu có bất kỳ câu hỏi hay thắc mắc nào, các bạn hãy để lại bình luận bên dưới. Hoặc để biết thêm thông tin về BLawyers Vietnam, xin mời các bạn xem Website của chúng tôi bên dưới màn hình podcast của The Lawyers Talk.
Xin chào, và hẹn gặp lại.
Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hay góp ý về nội dung trên vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.
Ngày: 28/5/2025
