Xin chào quý khán thính giả đã quay trở lại với kênh The Lawyers Talk của Công ty Luật TNHH BLawyers Vietnam. Tôi là Uyên Chi, và đồng hành cùng tôi là Kim Thành, chúng tôi rất vui được gặp lại mọi người trong số podcast ngày hôm nay.
Ở tập podcast này chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một chủ đề rất thực tế nhưng lại thường bị bỏ quên khi thành lập doanh nghiệp, đó là Thỏa thuận giữa các thành viên sáng lập công ty.
Đồng chủ biên
Xin chào quý khán thính giả, tôi là Kim Thành, rất hân hạnh được đồng hành cùng các bạn trong buổi podcast hôm nay. Tôi hi vọng rằng những chia sẻ trong chủ đề hôm nay có thể giúp cho quý khán thính giả có góc nhìn chi tiết hơn về thỏa thuận giữa các thành viên sáng lập mà họ cần lưu ý khi hợp tác thành lập một công ty.
Một thực tế mà chúng tôi thường gặp là nhiều doanh nghiệp được thành lập trong không khí rất lạc quan, tin tưởng lẫn nhau. Nhưng sau một thời gian, đặc biệt khi công ty có sự phát triển, thì các mâu thuẫn bắt đầu nảy sinh, và nguyên nhân thường đến từ việc thiếu một thỏa thuận rõ ràng giữa các thành viên sáng lập.
Chủ biên
Vậy câu hỏi đặt ra ở đây là: Đâu là những vấn đề quan trọng mà các thành viên sáng lập cần làm rõ với nhau ngay từ đầu?
Trong bài podcast này, dưới góc nhìn thực tiễn kết hợp một số quy định của luật Việt Nam hiện hành, BLawyers Vietnam xin chia sẻ các nội dung quan trọng cần đưa vào thỏa thuận giữa các thành viên sáng lập.
Đồng chủ biên
Đầu tiên, cần hiểu rằng thỏa thuận giữa các thành viên sáng lập là một hợp đồng dân sự. Vì vậy, để được pháp luật công nhận và có thể sử dụng làm căn cứ giải quyết tranh chấp sau này, thỏa thuận này cần đảm bảo tuân thủ các quy định của Bộ luật Dân sự của Việt Nam.
Chủ biên
Nội dung thỏa thuận giữa các sáng lập viên không được trái với quy định pháp luật nói chung, cũng như pháp luật về doanh nghiệp nói riêng. Nếu không, khi xảy ra mâu thuẫn, thỏa thuận sẽ không có giá trị pháp lý để bảo vệ các bên.
Đồng chủ biên
Một vấn đề nữa là, nhiều khi thỏa thuận giữa các sáng lập viên lại mâu thuẫn với các văn bản pháp lý của công ty như điều lệ công ty hoặc các nghị quyết, quyết định tại cuộc họp của hội đồng thành viên hoặc ban quản trị trong công ty. Trong bối cảnh pháp luật chưa quy định rõ về thứ tự hiệu lực giữa những văn bản này, các sáng lập viên cần thận trọng trong việc chuẩn bị, soạn thảo và ban hành các văn bản pháp lý của công ty.
Chủ biên
Vì vậy, các sáng lập viên cần thận trọng khi xây dựng các văn bản nội bộ. Đồng thời, nên thường xuyên rà soát, cập nhật để bảo đảm nội dung thống nhất giữa các văn bản pháp lý trong công ty.
Đồng chủ biên
Một nhóm nội dung khác rất quan trọng chính là các vấn đề liên quan đến góp vốn, chuyển nhượng và thoái vốn. Đây là những tình huống rất thường gặp trong quá trình hoạt động của công ty.
Chủ biên
Thực tiễn cho thấy khi xây dựng cơ chế chuyển nhượng phần vốn góp giữa các thành viên, trong thoả thuận thường đặt ra những điều khoản để bảo vệ vị thế của các sáng lập viên trước các bên thứ ba, như: quyền ưu tiên mua, quyền từ chối đầu tiên – các quyền này giúp họ bảo vệ vị trí trong công ty nếu có ai đó chuyển nhượng phần vốn góp cho bên ngoài.
Đồng chủ biên
Có một điểm mà nhiều người hay thắc mắc, đó là quyền ưu tiên mua và quyền từ chối đầu tiên nghe có vẻ rất giống nhau. Vậy hai quyền này thực chất khác nhau thế nào?
Chủ biên
Hai quyền này tuy đều nhằm mục tiêu bảo vệ vị thế của các sáng lập viên khi có một thành viên muốn chuyển nhượng vốn góp, nhưng khác nhau ở thời điểm và cơ chế.
Ví dụ: Giả sử ba người cùng sáng lập một công ty. Một người muốn bán phần vốn góp của mình, khi đó:
- Nếu trong thỏa thuận có quyền ưu tiên mua, thì người đó phải chào bán cho hai người còn lại trước tiên, rồi mới được bán ra ngoài nếu cả hai đều từ chối. Đây là quyền “mua trước”, nên các thành viên còn lại được ưu tiên ngay từ đầu.
- Còn nếu là quyền từ chối đầu tiên, thì người muốn bán có thể đi thương lượng với người ngoài trước, rồi mới quay lại hỏi hai thành viên còn lại: “Tôi đã có đề nghị thế này với người ngoài, các bạn có muốn mua với cùng điều kiện đó không?” Nếu hai thành viên này từ chối mua, thì mới được phép bán cho người ngoài.
Đồng chủ biên
Cần lưu ý rằng khi xây dựng các điều khoản này, cũng cần đảm bảo phù hợp với các điều kiện chung của quy định pháp luật.
Ví dụ: theo quy định Luật Doanh nghiệp hiện hành, với công ty trách nhiệm hữu hạn có từ hai thành viên trở lên, việc chào bán phần vốn góp dự định chuyển nhượng cho các thành viên còn lại phải tuân theo tỷ lệ tương ứng với phần vốn góp của họ trong công ty với cùng điều kiện chào bán.
Ngoài ra, thành viên cũng phải chào bán phần vốn góp dự định chuyển nhượng cho các thành viên hiện hữu trước khi chào bán cho bên thứ ba, và chỉ được bán cho bên thứ ba với cùng điều kiện chào bán đã đặt ra cho thành viên hiện hữu.
Chủ biên
Còn về việc thoái vốn, để chuẩn bị cho việc thoái vốn, thỏa thuận nên có cơ chế rõ ràng sao cho phù hợp với đặc thù của dự án, lĩnh vực hoạt động của công ty. Có thể là quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp, quyền chọn bán cho các thành viên khác, quyền cùng bán, hoặc quyền yêu cầu bán kèm theo.
Đồng chủ biên
Có một điều khoản khá nhạy cảm nhưng rất quan trọng là quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp. Điều khoản này thường dùng trong trường hợp nào?
Chủ biên
Điều khoản này sẽ đặc biệt hữu ích khi một thành viên cảm thấy không còn phù hợp với định hướng của công ty, hoặc nội bộ xảy ra mâu thuẫn nghiêm trọng.
Ví dụ: Một sáng lập viên thấy công ty đang đi theo hướng không còn đúng với giá trị ban đầu mà các bên thống nhất, thì họ có thể kích hoạt quyền này để rút lui — tức là yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp của mình.
Đồng chủ biên
Tức là nhờ có quy định trước, việc rút vốn sẽ rõ ràng, tránh tranh cãi về giá cả hay thời điểm, phải không?
Chủ biên
Chính xác, và điều đó cũng giúp nhà đầu tư bên ngoài yên tâm hơn vì cơ cấu vốn ổn định, không bị ảnh hưởng bởi xung đột nội bộ không kiểm soát được.
Đồng chủ biên
Còn quyền chọn bán cho các thành viên khác?
Chủ biên
Quyền chọn bán là quyền cho phép một thành viên yêu cầu các thành viên còn lại mua lại phần vốn góp của mình trong những trường hợp nhất định.
Để dễ hình dung mình ví dụ thế này, nếu trong quá trình hợp tác, một bên cảm thấy bên kia đã không tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận – như không góp vốn đúng hạn hoặc không tham gia điều hành như đã thống nhất – thì người bị ảnh hưởng có thể sử dụng quyền chọn bán để rút vốn và tránh tổn thất lâu dài.
Chủ biên
Còn có quyền cùng bán, đây cũng là một điều khoản thường được các thành viên nắm giữ số vốn thiểu số quan tâm.
Đồng chủ biên
Nghĩa là, nếu một thành viên nắm đa số phần vốn muốn bán phần vốn góp cho người ngoài thì thành viên thiểu số có quyền “đi cùng”, đúng không?
Chủ biên
Đúng vậy. Ví dụ như một thành viên lớn đàm phán bán 80% vốn cho nhà đầu tư bên ngoài, thì thành viên thiểu số có thể yêu cầu được bán kèm phần vốn góp của mình với cùng điều kiện. Mục tiêu là để họ không bị “kẹt lại” trong một công ty mà cấu trúc sở hữu đã thay đổi lớn, đồng thời nếu bán toàn bộ phần vốn góp một lần thì sẽ “được giá” hơn là sau này thành viên thiểu số tìm cách bán phần vốn của họ.
Đồng chủ biên
Vậy đây mới nhìn qua là cách bảo vệ vị thế của bên yếu thế – vì nếu không có quyền này, họ dễ bị bỏ lại trong một hệ sinh thái mới mà họ không lựa chọn, nhưng thực ra là tốt cho cả hai bên. Ngược lại với quyền cùng bán, vui lòng chia sẻ thêm về quyền yêu cầu bán kèm theo?
Chủ biên
Đây là quyền thường được các thành viên nắm phần vốn góp đa số đề xuất. Ví dụ, khi họ muốn chuyển nhượng toàn bộ phần vốn góp cho một bên thứ ba, nhưng bên mua yêu cầu phải mua được phần vốn góp của tất cả các thành viên thì giao dịch mới thực hiện. Khi đó, họ có thể yêu cầu các thành viên thiểu số cũng phải tham gia giao dịch, chuyển nhượng phần vốn góp của mình với cùng điều kiện.
Đồng chủ biên
Vậy nếu không có điều khoản này, chỉ cần một người thiểu số không đồng ý, thì toàn bộ thương vụ có thể đổ vỡ?
Chủ biên
Đúng vậy.
Đồng chủ biên
Cảm ơn Chi qua phần chia sẻ rất dễ hiểu. Và tất nhiên, khi thiết lập các quyền này, mọi người cũng cần chú ý tuân thủ những điều kiện chung của Luật Doanh nghiệp về thời gian, cách thức gửi thông báo và điều kiện bán khi thành viên yêu cầu công ty hoặc thành viên khác mua lại phần vốn góp.
Chủ biên
Trong bối cảnh khởi nghiệp phát triển mạnh như hiện nay, một yếu tố cần lưu ý đó là tài sản sở hữu trí tuệ là yếu tố then chốt tạo nên giá trị cho công ty. Do đó, thỏa thuận nên xác định rõ phạm vi, thời hạn và mục đích sử dụng của các tài sản sở hữu trí tuệ được dùng trong dự án. Đặc biệt là với những tài sản được hình thành trong quá trình triển khai dự án chung.
Đồng chủ biên
Quan trọng hơn, khi một thành viên rời khỏi công ty hoặc khi dự án kết thúc, thỏa thuận cần chỉ rõ ai là người được tiếp tục sử dụng hoặc sở hữu những tài sản đó. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả hoặc chủ sở hữu, mà còn là yếu tố nhà đầu tư đặc biệt quan tâm khi đánh giá rủi ro pháp lý và lợi thế cạnh tranh của công ty.
Chủ biên
Một điều khoản không thể thiếu nữa trong thỏa thuận giữa các sáng lập viên là điều khoản hạn chế cạnh tranh. Nội dung của điều khoản này cần xác định rõ thời điểm và phạm vi mà một thành viên – sau khi rời khỏi công ty – không được thực hiện hành vi có tính cạnh tranh với công ty.
Đồng chủ biên
Vậy, phần này có thể bao gồm: việc không được kinh doanh trong cùng lĩnh vực, không được tiếp cận khách hàng cũ hoặc tuyển dụng nhân sự của công ty, vân vân. Tuy nhiên, việc xây dựng điều khoản hạn chế cạnh tranh cần bảo đảm không vi phạm pháp luật cạnh tranh. Nên giới hạn thời gian, không gian và phạm vi ngành nghề một cách hợp lý để tránh rủi ro thoả thuận vô hiệu.
Chủ biên
Cuối cùng, thỏa thuận giữa các sáng lập viên nên có cơ chế giải quyết tranh chấp rõ ràng, để nếu mâu thuẫn phát sinh thì các bên biết phải bắt đầu từ đâu. Các cơ chế có thể bao gồm: thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc khởi kiện tại Tòa án. Nhiều công ty hiện nay ưu tiên giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án, như là trung tâm trọng tài thương mại, để đảm bảo tính bảo mật và tiết kiệm thời gian.
Đồng chủ biên
Ngoài ra, trong một số trường hợp, một thành viên sáng lập có thể cảm thấy không còn phù hợp để tiếp tục đồng hành hoặc có các mâu thuẫn nội bộ. Khi đó, nếu thỏa thuận có quy định về quyền mà một sáng lập viên có quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp của mình thì tranh chấp có thể được giải quyết sớm, tránh leo thang.
Chủ biên
Vậy, các lưu ý mà chúng tôi vừa trình bày có phải đã là tất cả hay không? Thực tế là, mỗi công ty sẽ có đặc thù riêng, nên nội dung thỏa thuận có thể linh hoạt tùy tình huống. Tuy nhiên, để đảm bảo tính đầy đủ và hiệu quả, quý khán thính giả nên cân nhắc các lưu ý mà chúng tôi đã nêu, theo đó tôi xin được tổng hợp lại một số lưu ý chính mà quý khán thính giả nên ghi nhớ khi xây dựng thỏa thuận giữa các thành viên sáng lập công ty:
- Thứ nhất, hãy đảm bảo thỏa thuận được xây dựng đúng quy định pháp luật, có hiệu lực và không mâu thuẫn với các văn bản nội bộ như điều lệ hay nghị quyết của công ty.
- Thứ hai, cần thiết lập rõ ràng các cơ chế liên quan đến góp vốn, chuyển nhượng và thoái vốn, để bảo vệ quyền lợi của các thành viên sáng lập, đặc biệt trong các tình huống có bên thứ ba tham gia hoặc khi một thành viên muốn rút lui.
- Thứ ba, tài sản sở hữu trí tuệ cần được quy định minh bạch về quyền sử dụng và sở hữu, nhằm tránh xung đột và đảm bảo lợi thế cạnh tranh cho công ty.
- Thứ tư, điều khoản hạn chế cạnh tranh cần được xây dựng hợp lý, đảm bảo tính hợp pháp nhưng vẫn bảo vệ được lợi ích của công ty trước những rủi ro từ nội bộ.
- Cuối cùng, hãy đưa vào thỏa thuận một cơ chế giải quyết tranh chấp rõ ràng và khả thi, đồng thời cân nhắc bổ sung quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp trong những trường hợp đặc biệt – để kịp thời kiểm soát mâu thuẫn trước khi tranh chấp phát sinh nghiêm trọng.
Đồng chủ biên
Cảm ơn Chi đã tổng hợp cho quý khán thính giả! Và đó cũng là phần kết thúc của podcast ngày hôm nay. Nếu có bất kỳ câu hỏi hay thắc mắc nào, các bạn hãy để lại bình luận bên dưới. Hoặc để biết thêm thông tin về BLawyers Vietnam, xin mời các bạn xem Website của chúng tôi bên dưới màn hình podcast của The Lawyers Talk.
Chủ biên
Cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi. Xin chào và hẹn gặp lại quý vị ở những tập tiếp theo.
Nội dung nêu trên không phải là ý kiến tư vấn chính thức từ BLawyers Vietnam. Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi hay góp ý về nội dung trên vui lòng liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ info@blawyersvn.com. Chúng tôi rất vui khi nghe từ bạn.
Ngày: 26/6/2025
