Cách xác định tiền lãi chậm trả, phạt vi phạm và bồi thường trong quan hệ thương mại theo Án lệ số 09/2016/AL?

Tác giả: Thảo Bùi

Khi ký kết một hợp đồng thương mại, các bên tham gia đều muốn đạt được mục đích và lợi ích nhất định cho mình. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp các bên đều tuân theo những gì đã thỏa thuận, nên họ có thể vi phạm hợp đồng. Tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thanh toán và giao hàng thường rất phổ biến. Một câu hỏi đặt là làm thế nào để xác định lãi suất đối với việc khoản tiền chậm trả, phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại? Chúng tôi xin giới thiệu Án lệ số 09/2016/AL (“Án Lệ 09”) được áp dụng kể từ ngày 01/12/2016 đã trả lời cho câu hỏi này.

Thông qua bài viết này, các luật sư tranh tụng của BLawyers Vietnam sẽ đưa ra một số điểm đáng chú ý của Án Lệ 09.

tiền lãi chậm trả, phạt vi phạm và bồi thường trong quan hệ thương mại

1. Pháp luật quy định như thế nào về tiền lãi chậm trả, phạt vi phạm và bồi thường trong quan hệ thương mại?

a. Lãi suất chậm thanh toán

Trong một hợp đồng thương mại, bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán theo thời hạn, địa điểm và số tiền theo thỏa thuận. Trường hợp bên mua không hoàn tất nghĩa vụ thanh toán thì họ phải trả một khoản tiền cho việc chậm thanh toán. Các bên trong hợp đồng có thể thỏa thuận về lãi suất chậm thanh toán. Nếu không, lãi suất này sẽ xác định bằng cách lấy trung bình lãi suất chậm thanh toán đối với nợ quá hạn trên thị trường tại thời điểm thanh toán.

Tuy nhiên, trên thực tế có hai vấn đề sau đây mà pháp luật chưa quy định rõ ràng:

(i) Xác định lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường

Luật Thương mại 2005 và Bộ luật Dân sự 2015 đều không có quy định cụ thể về vấn đề này. Một bên liên quan không biết nên lấy lãi suất các ngân hàng như thế nào. Thêm vào đó, bên đó cũng quan ngại khi xác định khu vực của các ngân hàng mà họ cần phải lấy lãi suất.

(ii) Thời điểm lấy lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường

Theo Luật Thương mại 2005, thời điểm này là thời điểm thanh toán. Trên thực tế, trong một tranh chấp, rất khó cho các bên liên quan khi xác định thời điểm này.

b. Lãi suất đối với tiền phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại

Phạt vi phạm là một thỏa thuận của các bên trong hợp đồng, bên vi phạm phải trả một khoản tiền phạt cho bên còn lại. Để yêu cầu tiền phạt vi phạm, các bên trong hợp đồng phải có thỏa thuận về việc phạt khi vi phạm hợp đồng. Họ có thể lựa chọn mức phạt nhưng không được vượt quá 8% giá trị của phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm.

Bồi thường thiệt hại là khoản tiền mà bên vi phạm phải chi trả cho bên kia đối với những thiệt hại do mình gây ra. Trách nhiệm trả tiền bồi thường sẽ phát sinh khi có 3 yếu tố: (i) Vi phạm hợp đồng; (ii) Thiệt hại thực tế; và (iii) Hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới thiệt hại.

Khi một bên vi phạm hợp đồng, nghĩa vụ thanh toán đối với khoản tiền phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại có thể phát sinh. Tuy nhiên, khi bên đó thanh toán trễ, bên kia có tính lãi chậm trả trên số tiền đó không? Pháp luật hiện hành không quy định một cách cụ thể về vấn đề này.

Như vậy, việc xác định lãi chậm trả cũng là là một vấn đề phổ biến trong các tranh chấp.

2. Án Lệ 09 quy định về tiền lãi chậm trả, phạt vi phạm và bồi thường trong quan hệ thương mại như thế nào?

a. Án Lệ 09 ghi nhận tranh chấp liên quan đến hợp đồng mua bán với nội dung như sau:

Công ty Cổ phần Việt Ý – người mua (“Việt Ý“) và Công ty Cổ phần Hưng Yên – người bán (“Hưng Yên“) ký kết hợp đồng mua bán vào ngày 03/10/2016. Việt Ý đã thanh toán toàn bộ cho Hưng Yên nhưng Hưng Yên không giao đủ hàng cho Việt Ý như đã thỏa thuận, thiếu 7 tấn hàng, tương đương khoảng 48 triệu đồng. Sau đó, hai bên đã ký kết nhiều hợp đồng tương tự. Việt Ý đã thanh toán trước cho Hưng Yên đối với các hợp đồng này. Tuy nhiên, Hưng Yên vẫ không hoàn tất nghĩa vụ giao hàng. Việt Ý khởi kiện và yêu cầu Hưng Yên thanh toán cho các khoản: (i) giao hàng không đủ; (ii) phạt vi phạm hợp đồng; và (iii) bồi thường thiệt hại. Theo yêu cầu của Việt Ý, họ đã tính lãi quá hạn cho 3 khoản tiền trên.

Tòa án cấp sơ thẩm đã chấp nhận yêu cầu của Việt Ý và buộc Hưng Yên thanh toán toàn bộ số tiền. Hưng Yên đã kháng cáo và Tòa án cấp phúc thẩm quyết định hủy bản án sơ thẩm.

Chánh án Tòa án nhân dân tối cao yêu cầu Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm. Chánh án đã đưa ra một số lưu ý để giải quyết tranh chấp như sau:

(i) Khi tính lãi chậm trả trên khoản tiền thanh toán trước mà không nhận được hàng, Tòa án cấp sơ thẩm đã đưa ra quyết định không đúng. Họ đã không lấy lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán để tính. Họ chấp nhận mức lãi suất 10,5%/năm dựa trên lãi suất cơ bản được công bố bởi Ngân hàng nhà nước. Trong trường hợp này, Tòa án nên lấy trung bình lãi suất nợ quá hạn của ít nhất 3 ngân hàng địa phương (Agribank, Vietcombank, Viettin Bank, …). Tòa án phải xem xét mức lãi suất trên tại thời điểm xét xử.

(ii) Tòa án cấp sơ thẩm đã không đúng khi tính lãi trên số tiền phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại.

b. Từ Án Lệ 09, các bên tham gia có thể xác định rõ ràng lãi suất cho việc chậm thanh toán, phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại. Cụ thể, các bên có thể tính lãi chậm trả như sau:

(i) Lãi suất lãi chậm trả phụ thuộc vào trung bình lãi suất nợ quá hạn của ít nhất ba ngân hàng địa phương tại thời điểm xét xử. Mức lãi suất này được sử dụng trong trường hợp hai bên không có bất kỳ thỏa thuận nào về lãi suất. Pháp luật vẫn giành quyền ưu tiên cho thỏa thuận của các bên.

(ii) Không được tính lãi chậm trả trên số tiền phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại.

Kết luận, Án Lệ 09 đã giải quyết một số vấn đề khiến các bên bối rối khi tính lãi chậm trả. Án lệ này đã đưa ra một hướng cụ thể để xác định lãi suất.

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi về vấn đề này, vui lòng liên hệ chúng tôi qua consult@blawyersvn.com. Chúng tôi đánh giá cao sự quan tâm của bạn và rất vui khi được hỗ trợ bạn.

Có thể bạn muốn tìm hiểu thêm:

Rủi ro thường gặp hậu giao dịch mua bán và sáp nhâp (M&A)

Một bên có thể yêu cầu tăng mức cấp dưỡng cho con sau ly hôn không?

 

blawyersvn-cta-image

Yêu cầu tư vấn luật miễn phí

Vui lòng gọi cho chúng tôi hoặc điền vào mẫu đơn bên dưới. Chúng tôi sẽ phản hồi bạn trong vòng 24 giờ đồng hồ.

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.